کابل – افغانستان د فقر، انحصار او بې‌عدالتۍ زنګ؛ ایا افغانستان د ایران په څېر ولسي پاڅون ته نږدې کېږي؟

بریانیوز:( دو شنبه۲۲  جدی۱۴۰۴)  د افغانستان د روان وضعیت په اړه اندېښنې ورځ تر بلې زیاتېږي. پخواني لوړپوړي دولتي چارواکي، اقتصادي شنونکي او ټولنیز فعالان خبرداری ورکوي، چې که طالبان د خلکو اقتصادي ستونزې، سیاسي بې‌ برخېتوب او د واک انحصار ته جدي پاملرنه ونه کړي، نو هېواد به د ایران په څېر له پراخو ولسي پاڅونونو سره مخ شي

انورالحق احدي، چې د افغانستان د اماني صندوق غړی او د مالیې او اقتصاد پخوانی وزیر پاتې شوی، په خپلو وروستیو څرګندونو کې ویلي، چې طالبان د خلکو د فقر، بې‌ کارۍ او ټولنیز فشار په وړاندې بې‌ پروا پاتې شوي دي. د هغه په وینا، واک یوازې د یوې محدودې کړۍ په لاس کې راټول شوی او عام ولس له سیاسي او اقتصادي پرېکړو بشپړ لرې ساتل شوی دی

پراخ فقر؛ د غوسې اصلي ریښه

د نړیوالو بنسټونو د راپورونو له مخې، دا مهال له نیمايي زیات افغانان د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي. میلیونونه کورنۍ د یوې وخت ډوډۍ د برابرولو توان نه لري، ماشومان له زده‌کړو پاتې دي او روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی ورځ تر بلې کمېږي

اقتصادي کارپوهان وایي، لوږه یوازې یو اقتصادي مشکل نه دی، بلکې هغه اور دی چې ټولنیز ثبات سوځوي

د کابل، هرات، بلخ او ننګرهار یو شمېر اوسېدونکي وایي، که څه هم خلک جګړې ته زړه نه ښه کوي، خو لوږه، بې‌عدالتي او ناامیدي هغوی دې ته اړ باسي چې د خپل ژوند د ژغورلو لپاره غږ پورته کړي. د یوه کابل مېشتي دوکاندار په وینا:

«کله چې د ماشوم ژړا د ډوډۍ لپاره هره شپه تکرار شي، نور چوپ پاتې کېدل ناشوني کېږي.»

د واک انحصار او د ولس غږ چوپول

سیاسي شنونکي باور لري، چې یوازې فقر نه، بلکې د واک انحصار او د خلکو د غږ نه اورېدل د بحران اصلي لاملونه دي. د هغوی په وینا، د تصمیم نیونې ټولې چارې د یوې محدودې ډلې له‌خوا کېږي او نه د خلکو اراده پکې شته، نه شفافیت او نه حساب‌ورکونه

دغه وضعیت د ایران له حالت سره ورته بلل کېږي، چیرته چې اقتصادي فشارونه، ټولنیزې محدودې او د سیاسي مشارکت نشتوالي بالاخره د پراخو ولسي اعتراضونو لامل شول. شنونکي وایي، تاریخ ثابته کړې چې کله د خلکو غوښتنې اوږدمهاله له پامه وغورځول شي، نو پاڅونونه ناڅاپي خو سخت وي

نړیواله اندېښنه او د راتلونکي وېره

نړیوال څارونکي هم اندېښنه څرګندوي چې د افغانستان روان وضعیت یوازې داخلي ستونزه نه ده، بلکې د سیمې ثبات هم له ګواښ سره مخ کولای شي. د هغوی په باور، که طالبان د خلکو اقتصادي حالت ښه نه کړي او سیاسي فضا پرانیزي، نو ناارامي به حتمي شي

تر اوسه د طالبانو چارواکو د انورالحق احدي د څرګندونو او ورته خبرداریو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو ولسي ناخوښي، چوپ قهر او پراخ فقر داسې نښې دي چې ډېری یې د خطر زنګ بولي

پایله

افغانستان دا مهال پر داسې پوله ولاړ دی چې یا به د خلکو غږ واورېدل شي او اصلاحات به راشي، او یا به فقر، انحصار او بې‌ عدالتي هېواد د ناڅرګندو خو ژورو ولسي خوځښتونو پر لور بوځي. تاریخ ښيي، چې د لوږې او بې‌ عدالتۍ پر وړاندې هېڅ نظام اوږدمهاله مقاومت نه شي کولای