پاکستان او ایران زرګونه افغان کډوال شړلي؛ بشري بحران د ژورېدو په حال کې

بریانیوز:(دوشنبه ۶دلو۱۴۰۴)  د څېړنو او راپورونو پر اساس، چې د کډوالو چارو لپاره د طالبانو د عالي کمېسیون له څرګندونو اخیستل شوي، پاکستان او ایران په تېره یوه اوونۍ کې زرګونه افغان کډوال له خپلو سرحدونو شړلي دي. دا تازه لړۍ د افغانانو پر ژوند، اقتصادي وضعیت او ټولنیز حالت ژور اغېز کړی او د بشري حقونو نړیوالو ادارو اندېښنې راپارولې دي. راپور ښيي چې پاکستان یوازې د دلو له ۲۵مې تر ۳مې نېټې پورې شپاړس زره او شپږ سوه لس افغانان له خپلې خاورې ایستلي دي، چې ډېری یې په جبري یا نیمه جبري ډول راستنه شوي، او د هغوی ډېری کورنۍ له اقتصادي ستونزو، بېکارۍ او محدودو امکاناتو سره مخ دي

هم‌مهاله، ایران هم په همدې موده کې اووه سوه څلور څلوېښت افغان کډوال شړلي، چې ډېری یې په زوره هېواد پرېښي او له کورنیو او ټولنیزو ملاتړونو بې‌بهره شوي دي. دغه کډوال د افغانستان خاورې ته د سرحدي لارو لکه تورخم، سپین بولدک، بهرامچې، ورېښمو پله او اسلام‌کلا له لارې ستانه شوي، چې دا لارې د افغان کډوالو د راستنېدو اصلي مسیرونه ګڼل کېږي

دا لومړی ځل نه دی چې زرګونه افغان کډوال شړل کېږي؛ یوازې یوه اوونۍ مخکې پاکستان له خپلې خاورې ۱۶ زره او ۲۴۷ افغانان ایستلي وو، او ایران هم ۸۰۲ وګړي شړلي ول. د څېړونکو په وینا، دا لړۍ د افغانستان پر اقتصادي او ټولنیز وضعیت جدي فشار راوړي. راستنېدونکي کورنۍ له سرپناه، کار، روغتیايي خدمتونو او نورو لومړنیو اړتیاوو محرومې پاتې کېږي، په ځانګړې توګه ماشومان، ښځې او زړې کورنۍ چې د سختو شرایطو له امله یې ژوند ستونزمن شوی دی. د کډوالو چارو کارپوهان وايي چې د هېواد نیمایي نفوس چې د جګړو، بې‌وزلۍ او ناامنیو له امله د کډوالو په توګه بهر ته تښتېدلی، اوس د جبري ستنېدو له کبله له نوو ستونزو سره مخ دی، او دا وضعیت د ټول افغانستان پر بشري بحران فشار زیاتوي

نړیوال بنسټونه او د بشري حقونو مدافع سازمانونه پر ګاونډیو هېوادونو غږ کوي چې د افغان کډوالو د ایستلو پر مهال د بشري کرامت او نړیوالو قوانینو رعایت وکړي او له جبري شړنو ډډه وکړي. د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي ریچارد لیندسي هم له طالبانو غوښتي چې د نجونو او ماشومانو لپاره د زده‌کړې فرصتونه برابر کړي او د بشري حقونو اصول مراعات کړي

کارپوهان وایي چې د کډوالو د جبري ایستلو دا لړۍ یوازې لنډمهاله حل دی او د اوږدمهاله بشري بحران د کمولو توان نه لري. که دا حالت دوام وکړي، د راستنېدونکو کورنۍ به په ټول افغانستان کې د اقتصادي، ټولنیزو او رواني ستونزو له جدي فشار سره مخ شي، او هېواد به له یوې پیاوړې بشري پانګې بې‌برخې پاتې شي. په ټوله کې، د پاکستان او ایران له لوري د افغان کډوالو جبري ستنېدل د افغانستان د بشري وضعیت ژور بحران ښيي او د نړیوالې ټولنې عاجلې مرستې او پام ته اړتیا لري