قوم‌گرایی؛ نبردی با تاریخ و آینده افغانستان

حبیب‌الرحمن حکمتیار: حل مشکلات افغانستان در گرو قانون‌مداری، عدالت و مشارکت ملی است، نه دامن زدن به اختلافات قومی

بریانیوز – یکشنبه، ۱۱ جوزا ۱۴۰۵

حبیب‌الرحمن حکمتیار، چهره شناخته‌شده حزب اسلامی، در یادداشتی تحلیلی با انتقاد از گسترش مباحث قومی در افغانستان تأکید کرده است که تاریخ بشر به سوی همگرایی و شکل‌گیری هویت‌های مشترک حرکت کرده و راه حل مشکلات افغانستان در قانون‌مداری، عدالت، شفافیت و مشارکت ملی نهفته است.

حکمتیار در این یادداشت می‌نویسد که در گذشته، پادشاهان و حاکمان بر سرزمین‌هایی حکومت می‌کردند که مرزهای مشخص امروزی را نداشتند و قدرت سیاسی عمدتاً در اختیار اقوام و گروه‌های قدرتمند قرار داشت. به گفته او، مسئولیت‌های مهم حکومتی نیز معمولاً به اعضای خانواده و نزدیکان حاکمان سپرده می‌شد و این امر در آن زمان امری عادی تلقی می‌شد. وی با اشاره به تاریخ فرانسه خاطرنشان کرده است که اگر پادشاهان و ساختارهای سیاسی گذشته وجود نمی‌داشتند، شاید امروز نیز کشوری با نام فرانسه شکل نمی‌گرفت.

حبیب‌الرحمن حکمتیار تأکید می‌کند که دولت‌های مدرن از خلأ به وجود نیامده‌اند، بلکه بر پایه قلمروها و ساختارهای سیاسی‌ای شکل گرفته‌اند که پیش‌تر توسط پادشاهان، امیران و امپراتوران اداره می‌شدند. او با اشاره به پیمان وستفالیا در سال ۱۶۴۸ میلادی می‌گوید که این توافق تاریخی زمینه شکل‌گیری دولت‌های مستقل با مرزهای مشخص را فراهم ساخت، اما همین دولت‌های مدرن نیز بر بنیاد ساختارهایی بنا شدند که پیش‌تر توسط حاکمان سنتی ایجاد شده بود.

این چهره حزب اسلامی در بخش دیگری از یادداشت خود از آنچه «تعصبات قومی» می‌نامد، انتقاد کرده و نوشته است که در عصر جهانی‌شدن، پرداختن به چنین مباحثی نه تنها کمکی به حل مشکلات کشور نمی‌کند، بلکه می‌تواند مانعی در برابر دستیابی مردم به حقوق اساسی‌شان باشد. به باور او، برخی جریان‌ها به جای ارائه راهکار برای حل مشکلات افغانستان، با دامن زدن به اختلافات قومی مسیر اصلاحات و مشارکت ملی را دشوارتر می‌کنند.

حبیب‌الرحمن حکمتیار مشکلات اصلی افغانستان را نبود قانون اساسی، پارلمان منتخب، نظارت مردم بر امور، شفافیت و عدالت عنوان کرده است. او معتقد است که برخی گروه‌ها از شکل‌گیری نهادهای منتخب مردمی هراس دارند، زیرا می‌دانند بخشی از خواسته‌های آنان ممکن است با مخالفت اکثریت مردم روبه‌رو شود. به گفته وی، به همین دلیل به جای تشویق مردم به مطالبه قانون اساسی و نهادهای منتخب، بر اختلافات قومی تأکید می‌کنند.

حکمتیار در ادامه با استناد به مطالبی از یک کتاب تاریخی، تفاوت میان روند تکامل انسان‌ها و سایر جانداران را مورد توجه قرار داده است. او می‌نویسد که در دنیای حیوانات، گونه‌ها پس از جدا شدن از یکدیگر مسیرهای تکاملی مستقلی را طی می‌کنند و امکان ادغام دوباره میان آن‌ها وجود ندارد، اما در جوامع انسانی روند متفاوتی مشاهده می‌شود و گروه‌های انسانی در طول تاریخ به سوی همگرایی و تشکیل جوامع بزرگ‌تر حرکت کرده‌اند.

به گفته حبیب‌الرحمن حکمتیار، آلمانی‌های امروزی حاصل ادغام گروه‌هایی مانند ساکسون‌ها، پروس‌ها و باواریایی‌ها هستند که در گذشته هویت‌های جداگانه داشتند. او همچنین یادآور شده است که بخشی از ساکسون‌ها در قرون پنجم و ششم میلادی به بریتانیا مهاجرت کردند و بسیاری از مردم انگلستان امروزی دارای ریشه‌های آنگلوساکسونی هستند. با این حال، ملت‌های امروزی اروپا هویت‌های ملی جدیدی را شکل داده‌اند که فراتر از وابستگی‌های قومی گذشته است.

حبیب‌الرحمن حکمتیار در پایان تأکید کرده است که روند کلی تاریخ بشر به سمت همگرایی، شکل‌گیری هویت‌های مشترک و گسترش ساختارهای ملی و مدنی حرکت کرده است. او معتقد است افغانستان نیز برای عبور از بحران‌های کنونی نیازمند تمرکز بر قانون، عدالت، مشارکت سیاسی و حقوق شهروندی است و نه بازگشت به منازعات قومی که به باور وی نمی‌تواند راه‌حلی برای مشکلات کشور ارائه کند.