تبلیغ که حقیقت؟ د طالبانو نمایشي سیاست او د افکارو دوکه کول

په نننۍ نړۍ کې قدرت یوازې په وسلو او زور نه ساتل کېږي، بلکې د ذهنونو په کنټرول او د تصویر په جوړولو پورې هم تړاو لري.

بریانیوز ( چهارشنبه، ٥ حمل ١٤٠٥)

هغه نظامونه چې له مشروعیت، شفافیت او واقعي لاسته راوړنو بې برخې وي، ډېری وخت د تبلیغاتو له لارې هڅه کوي چې خپل ځان قوي، مهربان او د خلکو خدمتګار وښيي. په افغانستان کې د طالبانو اوسنی چلند د همدې نمایشي سیاست یو روښانه او اندېښمنوونکی مثال دی.

هغه نظام چې خپل قوت په حقیقت، عدالت او واقعي خدمت کې ویني، اړتیا نه لري چې هره شېبه ځان د کیمرې مخې ته ثابت کړي. خو دلته برعکس حالت دی: نمایش د حقیقت ځای نیولی او تبلیغ د خدمت په نوم پلورل کېږي. طالبان هڅه کوي چې هره کوچنۍ او عادي کړنه په لویه لاسته راوړنه بدله کړي. داسې انځور وړاندې کېږي لکه د یو چارواکي عادي وظیفه، د عبادت ترسره کول، یا له خلکو سره عادي مرسته کول یو فوق‌العاده کار وي. دا یوازې تبلیغ نه دی، بلکې د خلکو د توقعاتو قصدي ټیټول دي، څو عادي مسؤلیتونه هم د ځانګړي خدمت په توګه ومنل شي.

تر دې هم خطرناکه دا ده چې دیني ارزښتونه او شخصي اعمال د سیاسي مشروعیت لپاره کارول کېږي. عبادت، عاجزي او مرسته—چې باید خالص، بې‌ریا او له اخلاصه ډکې کړنې وي—په قصدي ډول د کیمرې لپاره صحنه بندي کېږي. هغه څه چې باید د انسان او خدای ترمنځ یو صادقانه اړیکه وي، د مشروعیت د ترلاسه کولو وسیله ګرځي. دا نه یوازې اخلاقي ستونزه ده، بلکې د دیني مفاهیمو ښکاره تحریف دی او د خلکو له احساساتو څخه ناوړه استفاده.

کله چې په هېواد کې کومه غمیزه یا ناورین رامنځته شي، تمه دا ده چې واکمنان په صداقت، چټکتیا او عملي اقداماتو سره خلکو ته رسېدنه وکړي. خو هغه څه چې ډېر ځله لیدل کېږي، د مرستې تر څنګ د نمایشي صحنو جوړول دي. داسې انځورونه خپرېږي چې ګواکي مشران ځانونه په خاورو، دوړو یا واورو ککړوي، څو خپل ځانونه د خلکو په درد شریک وښيي. دا ډول صحنې، که څه هم د خواخوږۍ بڼه لري، خو په حقیقت کې د انساني درد څخه د تبلیغاتي وسیلې په توګه استفاده ده—یو ډول احساساتي بازار چې د خلکو له غم څخه سیاسي ګټه اخلي.

تر ټولو مهمه دا ده چې دا تبلیغات یوازې د ځان ستاینې لپاره نه دي، بلکې د واقعیتونو د پټولو لپاره کارول کېږي. هغه ستونزې چې خلک یې هره ورځ په خپل ژوند کې احساسوي—بېکاري، اقتصادي فشارونه، د تعلیم محدودیتونه، او امنیتي اندېښنې—د تصویرونو او شعارونو تر شا پټې ساتل کېږي. پر ځای د دې چې بنسټیز بدلونونه رامنځته شي، تمرکز پر دې وي چې یو مصنوعي تصویر جوړ شي چې هر څه عادي او حتی مثبت ښکاره کړي.

تر ټولو څرګند او افشا کوونکی مثال د هغه امریکایي زنداني قضیه ده چې خوشې شو. د طالبانو تبلیغاتي ماشین دا موضوع داسې وړاندې کړه لکه ګواکي د بندي کورنۍ د دوی مشر ته لیک استولی وي او د همدې لیک پر بنسټ، د رحم او مهربانۍ له مخې هغه خوشې شوی وي. دا روایت په قصدي ډول داسې جوړ شو چې طالبان د انساني او زړه‌سوانده واکمنانو په توګه وښيي. خو واقعیت بل څه و. دا خوشې کېدل د نړیوال فشار، سیاسي معاملو او د امریکایي چارواکو د جدي تهدیدونو پایله وه. دلته یوازې یو ساده مبالغه نه ده شوې، بلکې حقیقت قصداً بدل شوی او د افکارو د دوکه کولو لپاره یو نوی داستان جوړ شوی دی.

دا ټولې بېلګې یو ګډ حقیقت ته اشاره کوي: کله چې واقعیت کمزوری وي، نو تصویر باید قوي شي. کله چې عمل د دفاع وړ نه وي، نو روایت جوړېږي. له یوې خوا د عدالت، شریعت او خدمت شعارونه ورکول کېږي، خو له بلې خوا عملي کړنې تر ډېره نمایشي، سیاسي او د تصویر جوړولو لپاره وي. دا تضاد هغه څه دي چې د خلکو باور ورو ورو له منځه وړي.

د طالبانو دا تبلیغاتي چلند یوازې یو عادي رسنیز فعالیت نه دی، بلکې د افکارو د مهندسي کولو یوه منظمه هڅه ده. هدف دا دی چې خلک د حقیقت پر ځای تصویر ته قانع شي، پوښتنې کول کم کړي، او عادي حالت ته د قناعت فرهنګ ومني. خو هغه ټولنه چې یوازې د نمایش پر بنسټ اداره کېږي، حتمي ده چې د باور له ژور بحران سره مخ شي.

ریښتینی خدمت هغه دی چې بې له شور، بې له کیمرې او بې له تبلیغه ترسره شي—هغه چې پایلې ولري، نه یوازې تصویرونه. هغه نظام چې هر کار یې باید ثبوت شي او هره لحظه ځان وښيي، په حقیقت کې خپله کمزوري پټوي، نه خپل قوت.

پای کې دا خبره روښانه ده: نمایشي سیاست هېڅکله د حقیقت ځای نشي نیولی. هر څومره چې تصویرونه قوي وي، که له واقعیت سره برابر نه وي، بالاخره خپل اغېز له لاسه ورکوي. هغه څه چې پاتې کېږي، د خلکو ژوند، د هغوی ستونزې، او هغه حقیقت دی چې هېڅ تبلیغاتي ماشین یې پټولی نشي.