گفت‌وگو یا گسست؟ آیندهٔ رابطه امارت و اپوزیسیون

گفت‌وگو یا گسست؟ آیندهٔ رابطه امارت و اپوزیسیون

به قلم: فریدون افراسیابی

بریانیوز:(چهارشنبه،۵حمل ۱۴۰۵) امروز تعدادی از چهره‌ها، نمایندگان احزاب و فعالان سیاسی افغانستان که شمار آنان حدود شصت نفر می‌رسید نشستی را در لندن برگزار کردند.

هدف این نشست، چنان‌که خود برگزارکنندگان نیز یادآور شدند، ایجاد اتحاد میان مخالفان طالبان حول یک اجندای مشترک و تقویت اعتمادسازی عنوان شده است.

گفته می‌شود این نشست ادامهٔ «کنفرانس اسلام‌آباد» است که در سپتامبر سال گذشته در پاکستان و با محوریت خانم فوزیه کوفی، یکی از اعضای پارلمان جمهوریت پیشین، برگزار شده بود.

میزبانی این نشست دو روزه را وزارت خارجهٔ بریتانیا به عهده دارد و قرار است روز پایانی آن با بازدید از پارلمان این کشور به پایان برسد.

به نظر می‌رسد برخی شبکه‌های پنهان هنوز هم دست از سر افغانستان برنداشته‌اند و می‌کوشند چنین وانمود کنند که مردم این کشور نه در داخل به وفاق رسیده‌اند و نه در خارج از کشور دارای انسجام‌اند.

در حالی‌که واقعیت چنین نیست؛ در مقایسه با بسیاری از کشورها بالخصوص پاکستان و ایران چالش‌های افغانستان از ناحیهٔ احزاب اپوزیسیون بسیار محدودتر است.

اپوزیسیون یا احزاب بیرون از ساختار حکومت (امارت اسلامی) دارای سطوح مختلفی هستند:

برخی احزاب در داخل کشور فعالیت دارند و با حفظ چارچوب کلی نظام، به نقد سازندهٔ برخی سیاست‌ها پرداخته و خواهان اصلاحات ‌اند؛ در مقابل، گروهی دیگر اساساً امارت اسلامی را نمی‌پذیرند.

به‌طور کلی، این جریان‌ها در دو محور اصلی قابل دسته‌بندی‌اند:

محور اول:

احزابی که مخالف بنیادین امارت اسلامی نیستند، اما در برخی سیاست‌ها دیدگاه‌ها و پیشنهادهای اصلاحی دارند. از جمله چهره‌های شاخص این طیف می‌توان به انجنیر گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی افغانستان، و استاد محمد اکبری، رهبر حزب حراست اسلامی افغانستان اشاره کرد که در داخل کشور حضور دارند.

محور دوم:

احزاب و جریان‌هایی که در خارج از کشور فعالیت دارند و به‌صورت کلی مخالف سیاسی امارت اسلامی محسوب می‌شوند. این گروه نیز دارای تفاوت‌های درونی است، اما از چهره‌های مطرح آن می‌توان به احمد مسعود، رهبر «جبهه مقاومت» اشاره نمود.

اکنون، به تعبیر رایج سیاسی، ابتکار عمل در دست امارت اسلامی است. این نظام باید سیاستی پویا، انعطاف‌پذیر و جاذب را در پیش گیرد؛ مسیر گفت‌وگو، تفاهم، همکاری و پذیرش متقابل را فعال سازد و اجازه ندهد که شبکه‌های بیرونی از فضای بی‌اعتمادی و پراکندگی برای اجرای پروژه‌های خود بهره‌برداری کنند.

در عین حال، مسئولیت اپوزیسیون نیز سنگین است. باید از این برداشت سطحی فاصله گرفت که تفاهم میان دولت و احزاب تنها در تقسیم قدرت و کرسی‌ها خلاصه می‌شود.

هدف اصلی گفت‌وگو و تفاهم، ایجاد فرصت برای مشارکت فکری، تقویت صلح، ثبات سیاسی و آبادانی کشور است.

با توجه به شرایط کنونی افغانستان، نیاز است که هر دو طرف امارت اسلامی و اپوزیسیون نگاه خود را از رقابت صرف سیاسی به سمت مسئولیت ملی تغییر دهند.

امارت اسلامی اگر به‌دنبال ثبات پایدار است، ناگزیر است فضای مشارکت سیاسی، آزادی بیان مسئولانه و اعتماد عمومی را تقویت کند؛ زیرا هیچ نظامی بدون پشتوانهٔ گستردهٔ مردمی و تنوع دیدگاه‌ها، دوام درازمدت نخواهد داشت.

در مقابل، اپوزیسیون نیز باید از وابستگی به بیرون و تکیه بر حمایت‌های خارجی فاصله گرفته و برنامه‌های روشن، عملی و مبتنی بر منافع ملی ارائه کند. مخالفت زمانی مؤثر است که با بدیل (آلترناتیف) قابل اجرا همراه باشد، نه صرفاً با انتقاد.

همچنان، هرگونه تلاش برای تشدید اختلافات داخلی یا مشروعیت‌بخشی به مداخلات خارجی، در نهایت به زیان تمام مردم افغانستان تمام خواهد شد. تجربهٔ چند دههٔ گذشته به‌وضوح نشان داده است که بی‌ثباتی سیاسی، بیش از همه، مردم عادی را متضرر می‌سازد.

بنابراین، راه حل اساسی در گفت‌وگوی واقعی، تحمل متقابل و تعریف یک چارچوب ملی مشترک نهفته است چارچوبی که در آن، هم ثبات نظام تأمین شود و هم مشارکت سیاسی معنادار برای همهٔ جریان‌ها فراهم گردد.