«افغانستان؛ د منځنۍ اسیا د امنیتي بحثونو اساسي مسئله»

په مسکو کې د «روسیه او نړۍ: خبرې اترې — ۲۰۲۶، نوې واقیعت» تر نوم لاندې د لسم نړیوال کنفرانس پر مهال، د افغانستان وضعیت او پر منځنۍ اسیا یې اغېزې د بحث یو مهم محور و.

بریانیوز( دوشنبه، ٤ جوزا ١٤٠٥)

د امنیت او سیمه‌ییزې همغږۍ په غونډه کې، چې د روسیې، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان او قرغیزستان څېړونکو او کارپوهانو پکې ګډون کړی و، ټولو په دې سلا وو چې د افغانستان مسئله لا هم د سیمې د بې‌ثباتۍ له اساسي لاملونو څخه ګڼل کېږي.

د تاجیکستان د علومو ملي اکاډمۍ لوړپوړي علمي منشي، قاسم‌شاه اسکندروف، په افغانستان کې د افراطي دیني مدرسو زیاتوالی یوه جدي ننګونه وبلله. د هغه په وینا، دا وضعیت د تاجیکستان امنیت ته مستقیم ګواښ دی او د مقابلې لپاره یې ګډو او پیاوړو تدابیرو ته اړتیا شته.

بل لور ته، د معاصر افغانستان د مطالعاتو مرکز مشر، عمر نثار، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د کړکېچ پر اړخ ټینګار وکړ. د هغه په خبره، د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ تاوتریخوالی د ټولې منځنۍ اسیا امنیتي جوړښت بدلوي. نوموړي د پاکستان بې‌ساري پوځي چمتووالي ته اشاره وکړه او ویې ویل چې امکان شته افغانستان د هند او پاکستان د سیالۍ او مخامخ کېدو ډګر شي؛ داسې حالت چې سیمه به لا نوره بې‌ثباته کړي.

نثار زیاته کړه: «د پاکستان لپاره د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د ترانزیټي پروژو عملي کېدل دویمه درجه اهمیت لري»، یعنې اقتصادي همکارۍ د جیوپولیټیکي شخړو تر شا پاتې دي.

د روسیې د علومو اکاډمۍ اړوند د تاریخ انسټیټیوټ لوړپوړي څېړونکي، واسیلي خریستوفوروف، وویل چې د افغانستان له بحران څخه راولاړېدونکي ګواښونه یوازې پوځي او ترهګریز اړخ نه لري، بلکې اوس ایډیولوژیکي او ټولنیز بُعدونه هم خپل کړي دي. د هغه په باور، د افراطیت پر ضد مبارزه د ښوونې او روزنې د کیفیت له لوړولو او ټولنیز ـ اقتصادي پرمختګ پرته ناشونې ده.

د قزاقستان، قرغیزستان او ازبکستان استازو هم تایید کړه چې د منځنۍ اسیا امنیتي ستونزې نن ورځ له افغانستان سره نه بېلېدونکې اړیکه لري او د اوراسیا په پراخ چوکاټ کې دوامدارې کارپوهانه څارنې ته اړتیا ده.