د ټرمپ د حکومت نوې ۲۵ سلنه تعرفه؛ د چابهار بندر کې د هند پانګونه د جدي سیاسي او اقتصادي ازموینې پر پوله

 بريانيوز:(جمعه ۳دلو ۱۴۰۴)  د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د حکومت له‌خوا پر هغو هېوادونو د ۲۵ سلنې نوې تعرفې لګول، چې له ایران سره اقتصادي همکاري لري، د سیمې په ژیوپولیټیک معادلو کې نوې څپې راولاړې کړې دي. دا پرېکړه په ځانګړي ډول د ایران د چابهار بندر پر ستراتیژیکې پروژې مستقیم اغېز لري او د هند راتلونکې پانګونه یې له جدي ابهام او نامعلوم برخلیک سره مخ کړې ده. اوس دهلي‌نو د واشنګټن د فشارونو او د خپلو اوږدمهاله سیمه‌ییزو ګټو ترمنځ په یوه حساسې، خو تاریخي پرېکړه ولاړه ده.

د «فارین پالیسي» د راپور له مخې (جنوري ۲۰۲۶)، چابهار بندر د ایران، هند او افغانستان ترمنځ یوه مهمه ګډه پروژه ده، چې هند ته دا امکان برابروي څو افغانستان او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د پاکستان له خاورې پرته مستقیم لاسرسی ولري. دا بندر د هند لپاره یوازې یو سوداګریز دهلېز نه، بلکې د سیمه‌ییز نفوذ، اقتصادي اتصال او ستراتیژیک توازن مهمه وسیله ګڼل کېږي

د هند پانګونه او د بندیزونو سیوری

هند له ۲۰۱۶ کال راهیسې په چابهار بندر کې شاوخوا ۵۰۰ میلیونه ډالره د پانګونې ژمنه کړې ده. په دې پانګونه کې د بندري زېربناوو پراختیا، د کانټینري ترمینلونو جوړول، د اورګاډي او سړکونو د شبکې پراختیا او د ترانزیټي ظرفیت لوړول شامل دي. خو د امریکا پر ایران بندیزونو له پیله د دې پروژې پرمختګ ورو کړی او عملي کېدل یې له خنډونو سره مخ کړي دي

واشنګټن که څه هم د افغانستان د اقتصادي ملاتړ او بشري اړتیاوو له امله هند ته د چابهار لپاره لنډمهاله معافیت ورکړی، خو دا معافیت یوازې د ۲۰۲۶ کال تر اپرېل میاشتې پورې اعتبار لري. د ټرمپ د حکومت نوې تعرفې دا اندېښنه لا زیاته کړې چې ښايي دا معافیت وغځول نه شي

نوې تعرفې او تازه اندېښنې

وروسته له هغه چې د ۲۵ سلنې تعرفې اعلان شوې، ځینو نړیوالو راپورونو ادعا وکړه چې هند شاوخوا ۱۲۰ میلیونه ډالره خپله روانه ژمنه ایران ته لېږدولې او په چابهار بندر کې یې ځینې فعالیتونه محدود کړي دي. دا خبرونه د سیمې په سیاسي او اقتصادي کړیو کې د پراخو بحثونو لامل شوي او پوښتنې یې راولاړې کړې چې ایا هند به له دې پروژې شاته شي که نه

خو هندي چارواکو دا راپورونه تر یوې اندازې رد کړي او ټینګار یې کړی چې له چابهار څخه بشپړ وتل د دهلي‌نو لپاره «اختیار نه دی». د هغوی په وینا، هند دا مهال پر بدیلو لارو چارو غور کوي، له واشنګټن سره د ډیپلوماټیکو هڅو له لارې د معافیت د تمدید هڅه کوي او غواړي داسې حل‌لارې ومومي چې هم خپلې ستراتیژیکې ګټې وساتي او هم له امریکا سره اړیکې زیانمنې نه کړي

د چابهار ستراتیژیک ارزښت

شنونکي وایي، چابهار بندر د هند لپاره د پاکستان د بندیزونو د شاوخوا تېرېدو مهمه لاره ده او دهلي‌نو ته دا فرصت ورکوي چې په افغانستان او منځنۍ اسیا کې خپل اقتصادي او سیاسي نفوذ پراخ کړي. سربېره پر دې، دا بندر د افغانستان لپاره هم حیاتي ارزښت لري، ځکه د صادراتو او وارداتو بدیله او خوندي لاره برابروي

د څېړونکو په باور، که هند له دې پروژې لاس واخلي، نو دا تشه به نورو نړیوالو لوبغاړو ته، په ځانګړي ډول چین ته، د نفوذ فرصت برابر کړي او د سیمې ژیوپولیټیک توازن به بدل کړي. همدارنګه، دا کار کولی شي د افغانستان او منځنۍ اسیا د اقتصادي اتصال هڅې کمزورې کړي

راتلونکی څه ډول اټکل کېږي؟

د ټرمپ د حکومت نوې تعرفې په داسې حال کې اعلان شوي چې د امریکا او ایران اړیکې لا هم ترینګلې دي او هر هغه هېواد چې له تهران سره اقتصادي تعامل لري، د واشنګټن له جدي فشارونو سره مخ کېږي. په همدې اساس، د چابهار بندر راتلونکی یوازې د هند او ایران موضوع نه ده، بلکې د ټولې سیمې د سوداګرۍ، ترانزیټ او ثبات له برخلیک سره تړاو لري

سیاسي شنونکي باور لري چې راتلونکې میاشتې به د دې پروژې لپاره پرېکړه کوونکې وي. که د بندیزونو معافیت تمدید شي، نو هند به وکولای شي خپلې پانګونې ته دوام ورکړي؛ خو که دا معافیت پای ته ورسېږي، دهلي‌نو به له یوې سختې ستراتیژیکې ازموینې سره مخ شي—ازموینه چې پایله یې د جنوبي او مرکزي اسیا پر اقتصادي او سیاسي راتلونکي ژور اغېز لرلی شي