په افغانستان کې د «تمدني ښاروند-محوره دولت» نظریه؛ د دولت جوړونې له تاریخي کړکېچ څخه د وتلو هڅه

په افغانستان کې د «تمدني ښاروند-محوره دولت» نظریه؛ د دولت جوړونې له تاریخي کړکېچ څخه د وتلو هڅه

بریانیوز- شنبه ، ۲۳ جوزا١٤٠۵

په افغانستان کې د «تمدني ښاروند-محوره دولت» نظریه د یو فکري چوکاټ په توګه هڅه کوي چې د دولت جوړونې اوږدمهاله او تاریخي کړکېچ ته نوې حل‌لاره وړاندې کړي؛ هغه کړکېچ چې د ټولنیز ویش، د سیاسي بنسټونو کمزورتیا، بهرنیو لاسوهنو او د ملي اجماع د نشتوالي له امله لا ژور شوی دی

د دې نظریې له مخې، دولت یوازې یو اداري یا امنیتي جوړښت نه دی، بلکې یو «تمدني پروژه» ده چې باید د ښاروند، د هغه د حقونو او د ټولنې د ټولو قشرونو د برابر ګډون پر محور ولاړه وي. په بل عبارت، دا نظریه هڅه کوي سیاسي هویت له قومي، ژبني او سیمه‌ییزو محدودیتونو پورته کړي او د ګډ ښاروندیتوب پر بنسټ یې بیا تعریف کړي

د دې لیدلوري یو مهم اصل «د ښاروند لومړیتوب» دی. په دې چوکاټ کې د دولت مشروعیت د زور او انحصار له لارې نه، بلکې د خلکو د رضایت، د اساسي حقونو د تأمین، د عدالت، امنیت او برابر فرصتونو له برابرولو څخه سرچینه اخلي

د دې نظریې پلویان باور لري چې افغانستان د تکراري کړکېچونو د ماتولو لپاره یوې «تمدني بیا تعریف» ته اړتیا لري؛ داسې بدلون چې له کمزورو او شخصي محور لرونکو دولتونو څخه یو بنسټیز او پایدار نظام ته د انتقال زمینه برابره کړي

خو منتقدین بیا وايي چې د دې ډول نظریې عملي کول په افغانستان کې له جدي خنډونو سره مخ دي، لکه د سیاسي اجماع نشتوالی، د حقوقي بنسټونو کمزورتیا، ژور ټولنیز اختلافات او سیمه‌ییزې لاسوهنې چې تل یې د دولت جوړونې بهیر پیچلی کړی دی

سره له دې، د «تمدني ښاروند-محوره دولت» د نظریې ملاتړ کوونکي دا یو مهم فکري هڅه بولي چې افغانستان له تېر تاوتریخجن حالت څخه د یوه باثباته او ټول‌شموله سیاسي نظم پر لور بوځي؛ داسې نظم چې پکې ښاروند د قدرت وسیله نه، بلکې د دولت اصلي محور وي