د شاهدانو مسئله (شهادت) – کله چې شرعي معیار قرباني شي

طالبانو د پنجشنبې ورځ په افغانستان کی د روژې اختر اعلان وکړی، او دا پرېکړه یې د دې پر بنسټ توجیه کړه چې ګواکي د میاشت لیدلو لپاره یې شاهدان وړاندې شوي وو.

بریانیوز( جمعه، ٢٩ حوت ١٤٠٤)

خو په همدې وخت کې، د اسلامي نړۍ ډېرو نورو هیوادونو—سره له دې چې پرمختللي وسایل، منظمې کمېټې او پراخې څارنې یې لرلې—د میاشت د نه لیدلو اعلان وکړ.

دا توپیر یوه جدي پوښتنه راپورته کوي:

که په هغو هیوادونو کې چې هم علمي امکانات لري او هم منظم شرعي میکانیزمونه، میاشت ونه لیدل شوه، نو څنګه ممکنه ده چې په محدودو او غیر ازمویل شویو شرایطو کې دا لیدنه تایید شي؟

همدا ځای دی چې د شاهدانو د اهلیت، د شهادت د ارزونې، او د پرېکړې د شرعي او علمي معیارونو په اړه شکونه پیدا کېږي—او دا اندېښنه پیاوړې کېږي چې ښايي پرېکړه له مخکې شوې وي او بیا ورته شرعي توجیه لټول شوې وي، نه دا چې خپله پرېکړه د دقیقو شرعي او علمي اصولو پر بنسټ شوې وي.

په اسلام کې د میاشت لیدل یو عادي اعلان نه دی، بلکې دا یو دروند شرعي شهادت دی چې د ټول امت عبادتونه پرې ولاړ دي. خو ستونزه هغه وخت پېلېږي چې دا حساسه موضوع د سیاسي او اداري پرېکړو تر سیوري لاندې راشي.

۱. شرعي معیار که اداري فیصله؟

د فقهې له مخې، شاهد باید:

عادل وي

دقیق وي

ازمویل شوی وي

او د حقیقت او وهم ترمنځ فرق وکړای شي

خو اصلي پوښتنه دا ده:

آیا هغه کسان چې د طالبانو له خوا د میاشت د لیدلو لپاره وړاندې کېږي، په همدې معیارونو سنجول شوي؟

که یوازې دا کافي ګڼل شوې چې څوک ووایي: “ما ولیده”؟

۲. د طالبانو طریقه: تحقیق که تسلیم؟

په شریعت کې قاضي مکلف دی چې:

له شاهد نه دقیقې پوښتنې وکړي

د هغه خبرې له واقعیت سره پرتله کړي

او هر ډول شک له منځه یوسي

خو په عملي ډګر کې لیدل کېږي چې:

شهادتونه ډېر ژر منل کېږي

ژوره پوښتنه نه کېږي

او د علمي ارزونې نښې نه تر سترګو کېږي

دا ډول چلند د شریعت له روح سره برابر نه دی، بلکې د اداري اسانتیا لپاره ساده کول دي.

۳. د نجوم علم: له پامه غورځول شوی حقیقت

نن سبا دا یو ثابت علمي حقیقت دی چې:

میاشت کله پیدا کېږي

او آیا لیدل یې ممکن دي که نه

خو کله چې:

علم وايي لیدل ناممکن دي

خو بیا هم اعلان کېږي چې “میاشت ولیدل شوه”

نو دلته دوه حالته دي:

یا خو:

شاهد غلط دی

یا د شهادت ارزونه غلطه ده

په دواړو حالاتو کې، ستونزه جدي ده.

۴. خطرناک تمایل: هر عمل ته شرعي توجیه

تر ټولو اندېښمنوونکې خبره دا ده چې:

طالبان ډېری وخت خپل هره پرېکړه وروسته شرعي توجیه کوي

نه دا چې پرېکړه د شریعت له معیارونو سره سم برابره کړي

یعنې:

لومړی اعلان کېږي

بیا ورته دلیل لټول کېږي

دا طریقه د شریعت نه، بلکې د قدرت د توجیه کولو طریقه ده.

۵. بنسټیزې پوښتنې چې ځواب غواړي

آیا د شاهدانو اهلیت په رښتیا ثابت شوی؟

آیا هغوی د نجوم په اړه لږ تر لږه ابتدایي پوهه لري؟

آیا د هغوی شهادت له علمي واقعیتونو سره تطبیق شوی؟

آیا د پرېکړه کوونکو خپله علمي وړتیا او عدالت ارزول شوی؟

که نه، نو دا به څنګه شرعي فیصله وبلل شي؟

وروستۍ خبره

د میاشت اعلان:

نه یو عادي خبر دی

نه یو سیاسي اعلان دی

بلکې دا:

د دین مسئله ده

د امت د عبادت مسئله ده

او د حق او باطل ترمنځ د امانت مسئله ده

که په دې کې:

بې احتیاطي وشي

یا معیارونه قرباني شي

نو پایله یې دا ده:

خلک په عبادت کې خطا کېږي

او دین د اعتماد له بحران سره مخ کېږي