افغانستان؛ د ایران د نفوذ او نیابتي جګړو پر لور؟

افغانستان په ډېرې چټکۍ سره د داسې وضعیت پر لور روان دی چې که مخه یې ونه نیول شي، د سیمې د نیابتي جګړو پر نوي ډګر به بدل شي.

بریانیوز- یکشنبه،  ٢٩ سنبله ١٤٠٥

ایران چې په تېرو کلونو کې یې په عراق، سوریه، لبنان او یمن کې پراخ سیاسي او امنیتي نفوذ درلود، اوس د سیمې د بدلونونو له امله په دغو هېوادونو کې تر ډېره خپل پخوانی نفوذ له لاسه ورکړی دی. له همدې امله افغانستان کولای شي د ایران لپاره د خپل ختیځ یو مهم حیات خلوت وګرځي.

د طالبانو پر سیاست او پرېکړو هم د ایران اغېز ورځ تر بلې څرګندېږي. طالبان په ظاهره هڅه کوي له ترکیې، قطر، عربي هېوادونو او نورو نړیوالو لورو سره اړیکې وساتي، خو د واک اصلي مرکز په کندهار کې دی او د کندهار د تصمیم‌نیونې پر سیاست د ایران د سیمه‌ییزو محاسبو سیوری ورځ تر بلې محسوسېږي.

د ترکیې د لوړپوړي پلاوي وروستی سفر د دې وضعیت یوه څرګنده بېلګه ده. پلاوی کابل ته راغی او له طالب چارواکو سره یې خبرې وکړې، خو کندهار ته له رسېدو وروسته د طالبانو آمر هبت‌الله اخوندزاده ورسره ونه لیدل او د کندهار والي ورسره وکتل. دا یوازې تشریفاتي موضوع نه ده، بلکې د طالبانو د بهرني سیاست او د هغوی د داخلي جوړښت د ژور بحران نښه ده.

کله چې د یوه نظام مشر له مهمو بهرنیو او حتا داخلي سیاسي څېرو سره مستقیم تعامل نه کوي، نو نه یوازې هغه نظام له نړۍ سره لا ډېر منزوي کېږي، بلکې د هغه نظام د سیاسي اعتبار او باور وړتیا هم کمېږي. کابل مېشتي طالب چارواکي چې له نړۍ سره د اړیکو د جوړولو هڅه کوي، په داسې حالت کې خپل حیثیت هم له لاسه ورکوي؛ ځکه نړۍ نه پوهېږي چې په افغانستان کې اصلي پرېکړه کوونکی څوک دی.

د هبت‌الله دغه ځان‌انزوا افغانستان هم له نړیوال سیاسي تعامل څخه لرې کوي او هم هېواد د سیمه‌ییزو قدرتونو د سیالیو او نیابتي جګړو لپاره چمتو کوي.

که طالبان خپل بهرنی سیاست د شخصي او سیمه‌ییزو نفوذونو له اغېز څخه خلاص او د افغانستان د ملي ګټو پر محور ونه ګرځوي، نو افغانستان به د یوه خپلواک هېواد پر ځای د نورو د سیالیو په میدان بدل شي؛ او د داسې وضعیت تر ټولو دروند قیمت به بیا هم افغان ولس ورکوي.